"Aşiq Cin" nədir?

Müsəlman cəmiyyətlərində Cinlər haqqında mövcud olan anlayışlar əsrlər boyu həm dini mənbələr, həm də şifahi xalq ədəbiyyatı və mifologiya vasitəsilə formalaşmışdır. Bu anlayışlar arasında son dövrlərdə tez-tez müzakirə olunan və müxtəlif ruhi, emosional və ya fiziki sıxıntıların səbəbi kimi göstərilən mövzulardan biri də "aşiq cin" məsələsidir. Lakin bu mövzuya yanaşarkən dini həqiqətləri xalq arasında yayılmış xurafatlardan və ezoterik uydurmalardan ayırmaq vacibdir. Xüsusilə şiə ilahiyyatı və Əhli-beyt (ə) məktəbi çərçivəsində məsələyə baxdıqda, Qurani-Kərim və mötəbər hədislər əsasında mövzunun əsl mahiyyətini anlamaq mümkün olur. Bu məqalədə şiə mənbələri işığında cin varlığı, insanın cinlərlə münasibəti və "aşiq cin" iddialarının elmi, dini və psixoloji tərəfləri ətraflı təhlil edilir.

İslam İlahiyyatında Cin Varlığı və Onların Xüsusiyyətləri

Qurani-Kərimdə cinlərin varlığı aydın şəkildə təsbit olunmuşdur. "Ər-Rəhman", "Əl-Hicr" və "Əl-Cinn" surələri başda olmaqla bir çox ayələrdə cinlərin tüstüsüz alovdan yaradıldığı, onların da insanlar kimi şüurlu, mükəlləf (dini məsuliyyəti olan) və azad iradəyə malik varlıqlar olduğu bildirilir. Şiə ilahiyyatının böyük alimləri, o cümlədən Şeyx Səduq, Şeyx Müfid və Əllamə Təbatəbai öz əsərlərində cinlərin fiziki aləmdən fərqli bir ölçüdə yaşadıqlarını və insan gözünə adətən görünmədiklərini vurğulamışlar.

Cinlərin də iman gətirəni, kafir olanı, salehi və günahkarı vardır. Əhli-beyt (ə) hədislərində cinlərin insanlarla eyni fiziki mühiti paylaşa biləcəyi, lakin onların aləmi ilə insan aləmi arasında ilahi bir hicabın (pərdənin) olduğu qeyd edilir. İnsanın yaradılış baxımından cinlərdən üstün və "əşrəfi-məxluqat" (yaradılmışların ən şərəflisi) olduğu prinsipi İslam əqidəsinin əsas dayaqlarındandır.

"Aşiq Cin" Anlayışı: Dini Mənbələr və Xalq İnancları Arasındakı Fərq

Xalq arasında "aşiq cin" dedikdə, bir cinin insana vurulması, onun həyatına müdaxilə etməsi, evlənməsinə mane olması və ya yuxularında ona görünməsi kimi fikirlər başa düşülür. Lakin şiə ilahiyyatının əsas mənbələrinə — "Əl-Kafi", "Biharul-Ənvar" külliyyatlarına və ya klassik təfsir kitablarına — nəzər saldıqda, bu formada formalaşmış "aşiq cin" anlayışına müstəqil və sistemli bir dini təlim kimi rast gəlinmir.

Əhli-beyt (ə) hədislərində cinlərin insanlara vəsvəsə (şübhə, təlqin) verə biləcəyi və ya bəzi hallarda narahatlıq törətməyə cəhd edə biləcəyi qeyd olunsa da, bu, adətən insanın mənəvi zəifliyi, qafilliyi və ya müəyyən təmizlik və şəriət ədəblərinə riayət etməməsi ilə əlaqələndirilir. Cinlərin insana "aşiqlik" adı ilə tam hakim kəsilməsi, onun iradəsini tamamilə əlindən alması haqqında iddialar dini mətnlərdən daha çox mifoloji təsəvvürlər və folklor rəvayətləri ilə bağlıdır.

Şiə Müfəssirlərinin və Alimlərinin Mövqeyi

Böyük müfəssir Əllamə Təbatəbai "Əl-Mizan" təfsirində cinlərin və şeytanların insan həyatına müdaxilə imkanlarının son dərəcə məhdud olduğunu aydınlaşdırır. Allah-Taala insana əql, azad iradə və mənəvi mühafizə mexanizmləri bəxş etmişdir. Şeytani qüvvələrin və ya pis niyyətli cinlərin insan üzərindəki yeganə təsir mexanizmi yalnız vəsvəsə və psixoloji təlqindir. Qurani-Kərimdə İblisə (və dolayısı ilə bütün şeytani qüvvələrə) xitabən buyurulur:

"Şübhəsiz ki, Mənim (xalis) bəndələrim üzərində sənin heç bir hökmranlığın (sultanın) yoxdur." (Əl-Hicr surəsi, 42-ci ayə)

Bu ayə açıq şəkildə göstərir ki, mənəvi baxımdan möhkəm olan, Allaha təvəkkül edən və ibadətində sabitqədəm olan şəxsə qarşı cinlərin və ya şeytanların müdaxiləsi təsirsizdir. Dolayısı ilə, bir cinin insana sahiblənərək onun taleyini, iradəsini və ya hisslərini məcburi şəkildə idarə etməsi haqqında təsəvvürlər İslamın tövhid və ədalət prinsiplərinə ziddir.

Psixoloji Fəsadlar və Xurafatdan Qorunma

Bir çox halda insanların "aşiq cin" ilə əlaqələndirdiyi əlamətlər — daimi yorğunluq, kabuslar görmək, tənhalıq meyli, psixoloji gərginlik, depressiya, yuxu iflici (qarabasma) və ya hallüsinasiyalar — əslində tibbi, nevroloji və psixoloji pozuntuların təzahürüdür. Mötəbər din alimləri hər zaman vurğulamışlar ki, fiziki və ya ruhi narahatlığı olan şəxs ilk növbədə peşəkar həkimə və psixoterapevtə müraciət etməlidir.

Mənəvi mühafizə üçün isə Qurani-Kərim ayələri və Əhli-beytdən (ə) nəql olunan səhih dualar və zikrlər tam kifayətdir. İslamda mövhumi üsullarla, fırıldaqçı "cindar"larla və ya falçılarla problemləri həll etməyə çalışmaq qətiyyən bəyənilmir və şəriət baxımından haram sayılır.

Əhli-beyt (ə) Təlimində Mənəvi Qorunma Yolları

• "Ayətül-kürsi" oxumaq: Hər gün və yatmazdan əvvəl "Ayətül-kürsi"ni (Bəqərə, 255-257) oxumaq evi və insanı şər qüvvələrin vəsvəsəsindən qoruyur.
• "Müəvvizəteyn" ("Fələq" və "Nas" surələri): Bu iki surə hər cür gizli və aşkar şərdən, vəsvəsələrdən Allaha sığınmaq üçün ən güclü qalxandır.
• Daim dəstəmazlı olmaq: Dəstəmaz möminin mənəvi zirehi hesab olunur və mənfi təsirləri uzaqlaşdırır.
• "Bismillah" ilə başlamaq: Yemək, içmək, evə daxil olmaq və paltar dəyişmək zamanı "Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim" demək hədislərdə xüsusi tövsiyə olunur.
• Qurani-Kərim və azan oxumaq: Hədislərə əsasən, evdə müntəzəm olaraq Quran (xüsusilə "Bəqərə" surəsi) və uca səslə azan oxumaq mənfi ruhani təsirləri həmin məkandan uzaqlaşdırır.

Tez-tez Yol Verilən Səhvlər və Tövsiyələr

Cəmiyyətdə cin mövzusu ilə bağlı ən böyük yanlışlıq, hər bir psixoloji və ya fiziki problemi metafizik varlıqların üzərinə atmaqdır. Bu, həm tibbi müalicənin gecikməsinə, həm də insanın daimi qorxu və vəhm içində yaşamasına səbəb olur.

• Dini məlumatsızlıq: Əsassız və uydurma rəvayətlərə inanaraq özündə və ətrafında qorxu mühiti yaratmaq.
• Falçı və cindarlara müraciət: Şəriətə zidd olan üsullarla guya "cin çıxarmaq" seanslarına getmək psixoloji gərginliyi və maddi-mənəvi zərəri daha da artırır.
• Bədən və ruh sağlamlığına etinasızlıq: Yuxu rejiminin pozulması, sinir sisteminin yorulması və stresi idarə edə bilməmək kimi halları fövqəltəbii səbəblərlə izah etmək.

Nəticə

Yekun olaraq, İslam ilahiyyatı və şiə mənbələri cinlərin varlığını qəbul etsə də, xalq arasında geniş yayılmış "aşiq cin" mifini təsdiqləmir. İnsan ilahi yaradılışın ən ali nümunəsidir və ona bəxş edilən əql, iradə və iman vasitəsilə hər cür vəsvəsədən üstündür. Şübhə, qorxu və ya psixoloji sıxıntı hiss edən hər bir müsəlman ilk növbədə elmə, tibbə və sağlam mənəviyyata — Allaha təvəkkülə, Quran və səhih dualara sığınmalıdır. Xurafatlardan uzaq durmaq və dini yalnız mötəbər mənbələrdən öyrənmək həm ruhani, həm də əqli sağlamlığın ən vacib şərtidir.