Hicabın Mahiyyəti, Əzəməti və Fəlsəfəsi

Hicab – təkcə zahiri bir geyim forması deyil, eyni zamanda dərin mənəvi, əxlaqi, psixoloji və ictimai fəlsəfəyə malik mühüm bir İslam hökmüdür. Əsrlər boyu müxtəlif mədəniyyətlərdə və cəmiyyətlərdə örtünmə və həya anlayışı mövcud olmuş, İslam dini isə bu anlayışı mükəmməl bir sistem halına gətirərək fərdin şərəf, ləyaqət və mənəvi ucalığını qorumağı hədəfləmişdir. Hicab insanın dəyərini zahiri görünüşün fövqünə qaldıran, qadını cəmiyyətdə xarici görkəmi ilə deyil, şəxsiyyəti, zəkası və əxlaqı ilə ön plana çıxaran ilahi bir vasitədir. Bu məqalədə hicabın mahiyyəti, Qurani-Kərimdəki ilahi əmrlər, Həzrət Peyğəmbər (s.ə.ə), Məsum İmamlar (ə) və Həzrət Fatimeyi-Zəhranın (s.ə) bu mövzudakı səhih təlimləri, eləcə də hicabın cəmiyyətdəki sosial və psixoloji faydaları ətraflı şəkildə təhlil edilir.

Qurani-Kərimdə Hicab və Örtünmə Əmri

İslam hüququnda və əxlaqında hicabın əsas mənbəyi ilahi vəhy – Qurani-Kərimdir. Uca Allah Quranda qadınların və kişilərin cəmiyyət içindəki davranış, baxış və geyim qaydalarını dəqiq şəkildə müəyyən etmişdir. İlahi kəlamda hicab həm fərdi təhlükəsizlik, həm də cəmiyyətin mənəvi paklığı üçün zəruri bir qalxan kimi təqdim olunur.

1. Nur Surəsi (30-31-ci ayələr)

Nur surəsinin 30 və 31-ci ayələrində həm mömin kişilərə, həm də mömin qadınlara ilk növbədə harama baxmamaq, yəni baxışları nəzarətdə saxlamaq (ğəzzul-bəsər) və iffəti qorumaq əmr olunur. Dərhal ardından qadınların örtünmə qaydası bəyan edilir:

"Mömin qadınlara da de ki, gözlərini haramdan çəksinlər, iffətlərini qorusunlar, öz-özlüyündə görünən hissələr müstəsna olmaqla, zinətlərini göstərməsinlər. Baş örtüklərini (ximarlarını) yaxalarının üstünə çəksinlər..." (Ən-Nur, 31)

Ayədə keçən "ximar" kəlməsi Cahiliyyə dövründə qadınların başlarına örtdükləri, lakin uclarını kürəklərinə ataraq boyun, qulaq və sinələrini açıq qoyduqları baş örtüyü mənasına gəlir. Quran bu ayə ilə örtüyün boyun və sinə nahiyəsini də tam örtəcək şəkildə bağlanmasını tələb etmiş, beləliklə örtünmənin sərhədlərini dəqiqləşdirmişdir.

2. Əhzab Surəsi (59-cu ayə)

Əhzab surəsində isə hicabın sosial təhlükəsizlik və möminə qadının iffətli kimliyinin qorunması baxımından əhəmiyyəti vurğulanır:

"Ey Peyğəmbər! Zövcələrinə, qızlarına və möminlərin qadınlarına de ki, (evdən çıxdıqda) üst geyimlərini (cilbablarını) üzərlərinə örtsünlər. Bu, onların (iffətli və pak qadın kimi) tanınması və əziyyət görməmələri üçün daha uyğundur." (Əl-Əhzab, 59)

Buradakı "cilbab" ifadəsi bədəni başdan ayağa qədər əhatə edən gen geyim, çadra və ya geniş üst örtüyünü bildirir. Ayədən aydın olur ki, hicab qadının ictimai mühitdə əxlaqlı və möhtərəm şəxs kimi qəbul edilməsinə, kənar yersiz müdaxilələrdən uzaq və rahat şəkildə fəaliyyət göstərməsinə zəmin yaradır.

Həzrət Peyğəmbər (s.ə.ə) və Əhli-Beytin (ə) Təlimlərində Hicab

Peyğəmbərimiz Həzrət Məhəmməd (s.ə.ə) və onun pak Əhli-Beyti (ə) hicabın həm zahiri formasını, həm də batini (daxili) ruhunu bəyan etmişlər. Səhih rəvayətlərə əsasən, Həzrət Peyğəmbər (s.ə.ə) buyurmuşdur:

"Həya və iman bir-biri ilə sıx bağlıdır; biri gedərsə, digəri də gedər." (Əl-Kafi, c. 2, s. 106)

İslam Peyğəmbəri (s.ə.ə) geyimin dar, şəffaf, nazik və nəzərcəlbedici olmamasını xüsusi vurğulamışdır. O, bədən xətlərini bəlli edən geyimlərdən çəkindirərək qadının ləyaqətinin geyiminin dəbdəbəsi ilə deyil, həyası, təqvası və əxlaqı ilə ölçüldüyünü bildirmişdir.

Məsum İmamların (ə) Hicab Haqqında Səhih Kəlamları

Əhli-Beyt İmamları (ə) hicabı təkcə quru bir məcburiyyət deyil, qadının cəmiyyətdəki mənəvi qalası və dəyəri kimi qiymətləndirmişlər:

• İmam Əli (ə): "Gözəlliyin zəkatı iffətdir." Eyni zamanda buyurmuşdur: "Örtünmək və iffət qadının halını daha sağlam saxlayar və gözəlliyini daha davamlı edər." (Ğurərul-Hikəm)
• İmam Cəfər əs-Sadiq (ə): Qadınların naməhrəm qarşısında örtməli olduğu hüdudlar barədə soruşulduqda, üz və əllər (biləklərə qədər) istisna olmaqla, bütün bədənin örtülməsinin vacib olduğunu bəyan etmişdir. (Əl-Kafi, c. 5, s. 521)
• İmam Əli ibn Musa ər-Rza (ə): Naməhrəmə baxmağın və örtünməməyin qadağan edilməsinin fəlsəfəsini izah edərkən buyurmuşdur ki, bu ilahi hökm insanların qəlblərinin təhrik olunmasının, əxlaqsızlığa və fəsada sürüklənməsinin qarşısını almaq üçündür. (Biharul-Ənvar, c. 101, s. 37)

Həzrət Fatimeyi-Zəhradan (s.ə) İffət və Hicab Dərsləri

İslam tarixində iffət, həya və hicabın ən kamil, ən uca nümunəsi Həzrət Peyğəmbərin (s.ə.ə) sevimli qızı Həzrət Fatimeyi-Zəhradır (s.ə). Onun həyatı və buyuruqları bütün mömin qadınlar üçün əbədi bir məşəldir.

Mötəbər rəvayətlərdə bildirilir ki, Həzrət Peyğəmbər (s.ə.ə) səhabələrindən "Qadın üçün ən xeyirli şey nədir?" deyə soruşduqda, məclisdəkilər cavab verə bilməmiş, sual Həzrət Zəhraya (s.ə) çatdırıldıqda isə o, belə buyurmuşdur:

"Qadın üçün ən xeyirli şey odur ki, o (zərurət olmadıqca) naməhrəm kişiləri görməsin və naməhrəm kişilər də onu görməsin." (Biharul-Ənvar, c. 43, s. 54)

Bu dərin kəlam qadının cəmiyyətdən təcrid olunması mənasına gəlmir; əksinə, qadın ləyaqətinin lüzumsuz diqqət mərkəzində olmaqdan, yad baxışların hədəfinə çevrilməkdən və mənəvi qiymətinin ucuzlaşmasından qorunmasını ifadə edir. Həzrət Zəhra (s.ə) həlledici ictimai-siyasi məsələlərdə (məsələn, Fədək xütbəsində) kamil hicab və vüqarla haqqı müdafiə etmiş, hicabın elmi və ictimai fəaliyyətə mane olmadığını, əksinə, ona mənəvi əzəmət qatdığını sübut etmişdir.

Hicabın Fəlsəfəsi və İctimai-Psixoloji Dəyəri

Hicab yalnız dini bir vəzifə olmaqla məhdudlaşmır; onun fərdi və ictimai həyatda dərin hikmətləri vardır. Müasir dövrdə hicabın mahiyyəti ilə bağlı tez-tez səsləndirilən yanlış iddialardan biri onun qadını məhdudlaşdırdığı fikridir. Halbuki düzgün dərk edilən hicab qadını əşyalaşdırılmaqdan və istismar alətinə çevrilməkdən qoruyan bir qalxandır.

Hicabın əsas fəlsəfi və praktiki üstünlükləri aşağıdakılardır:

• Şəxsiyyətin ön plana çıxması: Hicab qadının xarici görünüşü ilə deyil, zəkası, əxlaqı, elmi və insani dəyərləri ilə qiymətləndirilməsinə şərait yaradır.
• Cəmiyyətin mənəvi sağlamlığı: İffətli geyim cəmiyyətdə təhrikedici amilləri azaldır, fərdlərin diqqətini iş, təhsil və sağlam ictimai münasibətlərə yönəldir.
• Ailə təməllərinin möhkəmlənməsi: Qadın və kişi arasındakı xüsusi cazibə və bəzənmə yalnız ailə daxilində (həyat yoldaşı üçün) yaşandıqda nikah bağları daha möhkəm, səmimi və uzunömürlü olur.
• Fərdi psixoloji rahatlıq: Qadın kənar mühitin süni gözəllik standartları təzyiqindən və başqaları ilə zahiri müqayisə olunmaq stresindən azad olur.

Tez-tez Buraxılan Səhvlər və Tövsiyələr

Hicab anlayışında bəzən həm nəzəri, həm də praktiki yanlışlıqlara yol verilir. Bu səhvləri aradan qaldırmaq üçün aşağıdakı məqamlara diqqət yetirmək lazımdır:

• Səhv: Hicabı yalnız baş örtüyü hesab etmək.
  Doğrusu: Hicab təkcə başı örtmək deyil; geyimin dar və şəffaf olmaması, bədən xətlərini bəlli etməməsi, naməhrəm qarşısında ifrat bəzək və diqqətçəkən elementlərdən uzaq olması deməkdir.
• Səhv: Hicabın yalnız qadınlara aid olduğunu düşünmək.
  Doğrusu: İslamda kişilərin də gözlərini haramdan qoruması (göz hicabı) və öz əxlaqi geyim hüdudlarına əməl etməsi vacibdir.
• Səhv: "Əsas odur ki, qəlbim təmizdir" deyərək zahiri örtüyü inkar etmək.
  Doğrusu: İslamda batini və zahiri mənəviyyat bir-birini tamamlayır. Qəlb təmizliyi ağacın köküdürsə, zahiri əməl və örtünmək onun barıdır. Kök sağlamdırsa, meyvəsi də əməldə zahir olmalıdır.

Nəticə

Yekun olaraq, hicab Qurani-Kərim ayələri, Həzrət Peyğəmbər (s.ə.ə), Əhli-Beyt İmamları (ə) və Həzrət Fatimeyi-Zəhranın (s.ə) təlimləri ilə sabitlənmiş qəti ilahi bir əmrdir. O, qadının azadlığını məhdudlaşdırmaq üçün deyil, onun şərəfini, ləyaqətini və təhlükəsizliyini qorumaq üçün müəyyən edilmişdir. Hicaba riayət edən fərd təkcə dini göstərişə əməl etmir, həm də cəmiyyətdə əxlaqi dəyərlərin və həyanın qorunmasına töhfə verir. Bu ilahi hökmü düzgün anlamaq və həyata keçirmək həm fərdi ruhi sakitliyə, həm də cəmiyyətin sağlam gələcəyinə xidmət edir.